ನೀರಿನ ಅಭಾವ, ಪರಿಸರ ನಾಶ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ವೆಚ್ಚದ ನಡುವೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮರ್ಥನೆ; ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾದ, ಆಡಳಿತದ ನಡೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆ ಬರಗಾಲದ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ರೈತರು ಮಳೆ-ಬೆಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಂಗಾಲಾಗಿರುವಾಗ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಭಾವದ ಆತಂಕ ಕಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿರುವಾಗ, ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿ ಕಂಬಳದಂತಹ ಬೃಹತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಆಯೋಜಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಳೆದ ಮೂರೂವರೆ ತಿಂಗಳಿಂದ ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು, ಕನ್ನಡಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ವಲಯದಿಂದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದೆ ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಆಡಳಿತದ ಮನೋಭಾವನೆಯೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಬರಗಾಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದಸರಾವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ವೈಭವದ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರ, ಅದರ ಜತೆಗೆ ಕಂಬಳವನ್ನೂ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಿಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದಂತಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ. ಕಂಬಳದ ವಿರುದ್ಧದ ವಿರೋಧ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ರೀಡೆಯ ವಿರೋಧವಲ್ಲ. ಅದರ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ನೀರು, ಹಣ, ಭೂಮಿ, ಮರಗಳ ತೆರವು, ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ, ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಗೌರವದ ಕುರಿತು ಎದ್ದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.
ಈದಿನ.ಕಾಮ್ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಹಾಗೂ ‘ಪರಿಸರಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು’ ಸಂಘಟನೆಯ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷ ಎ.ಟಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಆತಂಕಗಳು ಈ ವಿವಾದದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ ಸಮರ್ಥನೆ: ಜಂಟಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿಯ ತೀವ್ರ ಖಂಡನೆ
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು ದಸರಾ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದರು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ದೂರವಾದ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ರೈತ ಸಂಘ, ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿ (ದಸಂಸ), ‘ಪರಿಸರಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು’ ಸಂಘಟನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಜಂಟಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದೆ.
ನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೂರಾರು ಧರ್ಮಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿರುಚಿ ಹೇಳುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಮಿತಿಯ ಆಕ್ಷೇಪ. ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಸರಾ ಅಥವಾ ಮಹಾನವಮಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಮಿತಿ ಹೇಳಿದೆ.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜಯನಗರ ದೊರೆ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1520ರಿಂದ 1522ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಡೊಮಿಂಗೋ ಪಯಾಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ‘ಕ್ರೋನಿಕಾ ಡಾಸ್ ರೀಸ್ ಡಿ ಬಿಸ್ನಾಗ’ (ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರ ಚರಿತ್ರೆ) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾನವಮಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 25 ಕೋಣಗಳು ಮತ್ತು 125 ಕುರಿಗಳನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡಿದ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಮಿತಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಕೋಣಗಳನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡಿರುವುದರ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕೂ, ಕಂಬಳದಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವುದಕ್ಕೂ ಅಥವಾ ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದಿರುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗತಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೊದಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಂಪಿಯ ರಾಜಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬದ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಜಂಟಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.
ಆದರೆ, ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಬಳಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೋಣಗಳ ಬಲಿ ಕುರಿತು ಇರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೇ ಅವುಗಳನ್ನು ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆಗಳು, ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಆಧಾರಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಯ ಪರವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರೀಡೆಯ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ವಿರೋಧವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಬೇಕಿದೆ. ಜನರು ಮತ್ತು ಹಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಕಂಬಳ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿರುಚಿ ಹೇಳುವುದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಶೋಭೆ ತರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜಂಟಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಂಭ್ರಮದ ಕಂಬಳಕ್ಕೆ ಬರಗಾಲದ ದಸರಾ ವೇದಿಕೆಯೇ?
ಕಂಬಳ ತುಳುನಾಡಿನ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡೆ. ಭತ್ತದ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರದ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೈತರು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಕೃಷಿ ಬದುಕು, ಜಾನುವಾರುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ದೈವಗಳಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಕಂಬಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು 600ರಿಂದ 700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ದೈವಗಳಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಂಬಳ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವ ವಿವರಣೆ.
ಇಂತಹ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ವಿರೋಧವಿರಲೇಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗ, ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರಬೇಕು. ಮಳೆ-ಬೆಳೆಯಾಗಿ ರೈತರು ಸುಭಿಕ್ಷವಾಗಿರುವಾಗ, ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತಸವಿರುವಾಗ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಂಬಳವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕೂ, ಬರಗಾಲದಿಂದ ರೈತರು ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಕೃಷಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಬಳದ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೇ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 140 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡರಿಯದಂತಹ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಅದ್ದೂರಿ ದಸರಾ ಹಾಗೂ ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ನಡೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಂಬಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ. ಜನರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ.
ಎ.ಟಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಜನರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮುಖ್ಯವೇ?
ಈದಿನ.ಕಾಮ್ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಹಾಗೂ ‘ಪರಿಸರಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು’ ಸಂಘಟನೆಯ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷ ಎ.ಟಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅವರು, ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿ “ಈ ಹಿಂದೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲದಿಂದ ಜನರು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ರೈತರು ಮಳೆ-ಬೆಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವಾಗ ದಸರಾವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ದಸರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ ಆಯೋಜಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದೆವು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಜನರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈಗ ಹಠಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವರಂತೆ ವೈಭವದಿಂದ ದಸರಾ ಆಯೋಜಿಸಿ, ಕಂಬಳ ನಡೆಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಜನವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು” ಎಂದು ಅವರು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ಜನರೇ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡದೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಕಂಬಳದಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಸುಭಿಕ್ಷದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮಳೆ-ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಜನರು ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವಾಗ ನಡೆಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಆದರೆ, ಈಗಿನ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಗತ್ಯವೇನಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. “ಸ್ವತಃ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೇ 140 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬರಗಾಲ ಕಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಅದ್ದೂರಿ ದಸರಾ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ? ಈಗ ಕಂಬಳಕ್ಕೂ ಚಾಲನೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಜನರ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು” ಎಂದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.
ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪ. ಅಂತರ್ಜಲದ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಭಾವವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹಿತಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದವರೇ ಈಗ ಅದೇ ಆತಂಕಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಜನರು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ನೀರಿನ ಮಿತವ್ಯಯ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಭರವಸೆಗಳು ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಎರಡು ದಿನಗಳ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಕಾಡುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮರೆಯಬಹುದೇ?
ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ಎದ್ದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ. ಕಂಬಳದ ಗದ್ದೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು, ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಕೋಣಗಳ ಆರೈಕೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ನೀರನ್ನು ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಿವೆ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡರಿಯದ ಬಿಸಿಲು ಇದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ, ಇಂತಹ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದರು.
“ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವಾಗ ಕಂಬಳದ ಗದ್ದೆಗೆ ನೀರನ್ನು ಹೇಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ? ಅದರ ಮೂಲ ಯಾವುದು? ಎಷ್ಟು ನೀರು ಬೇಕು? ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ? ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬೋರ್‌ವೆಲ್ ಕೊರೆದು ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೆಆರ್‌ಎಸ್‌ನಿಂದ ನೀರು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರಬೇಕು” ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಾದ ಹೊಣೆ ಆಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲಿದೆ.
ಕಂಬಳದ ಗದ್ದೆಗೆ ಬಳಸುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕೋಣಗಳ ಆರೈಕೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು. ನೀರು ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಇದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ, ಅಂತರ್ಜಲದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕು. ಇವು ಕಂಬಳವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಹೌದು.
ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂತೋಷ ದೊರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಆತಂಕ. ಆದರೆ, ಕಂಬಳಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಬೇಕು, ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಅಗತ್ಯ. ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದರಿಂದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ರೀಡೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೂಜಿನ ಆತಂಕವೂ ಇದೆಯೇ?
ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಬಳ ನಡೆಯುವ ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಜೂಜಾಟ ನಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಆತಂಕ. “ಕ್ರೀಡೆ ಜೂಜಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಾರದು. ಜನರು ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಇಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಡಬಹುದು. ಕಂಬಳದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಬೆಟ್ಟಿಂಗ್ ನಡೆಯದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿತವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ, ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಕಂಬಳದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಿಂಗ್ ನಡೆಯಲಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸದ್ಯ ಯಾವುದೇ ದೃಢಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಭವನೀಯ ಅಪಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಆಯೋಜಕರು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಒತ್ತಾಯವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕಂಬಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ, ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಜೂಜಾಟಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದು ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳವರೆಗೆ ವಿರೋಧ; ಆದರೂ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲವೇ?
ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಜಮನೆತನವೂ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು, ನಾಗರಿಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. “ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ ಯಾರ ಮಾತಿಗೂ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಧಾನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿರೋಧಕ್ಕೂ ಮಣಿಯಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ವಿವೇಚನೆಯಂತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಜನರ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವುದು, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತದ ಲಕ್ಷಣ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀರು, ಪರಿಸರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ.
ಈ ವಿಶೇಷ ವರದಿ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ರ‍್ಯಾಂಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಾನದಂಡವಲ್ಲ: ಮಕ್ಕಳ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಒತ್ತಡ ರಹಿತ ಕಲಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣ ಅಗತ್ಯ
ಕಂಬಳ ಆಯೋಜನೆಯ ಪರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ? ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಕುರಿತು ಯಾವ ವರದಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ? ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೇ? ವೆಚ್ಚದ ವಿವರಗಳೇನು? ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಆಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೇನು? ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸಭೆ ಅಥವಾ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದರೆ ವಿವಾದದ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿವೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಸಂಚಿಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ…
