ರಾಜಕೀಯದ ಅಂಧಾನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ — ಮೋದಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಗರ ಮನೋಭಾವದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ!

Date:

ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ತನ್ನದೇ ಗುಂಪಿನವರು ವಿರೋಧಿಸಬಹುದು, ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಠೆ, ದೇಶಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ಕೆಲವರು ಮೌನವಾಗಿರಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಗುಂಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಅಂಧಾನುಸರಣೆಯ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆಲೆ.

- Advertisement -

ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಹಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ನಾಯಕನ ನೀತಿಗಳು, ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಹಕ್ಕು. ಆದರೆ ನಾಯಕನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರ್ಧಾರವನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು, ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಮನೋಭಾವ.

ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶೇಷ ಲೇಖನಗಳಿಗಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ →

ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ- ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ನೆರಳಲ್ಲಿ...

ಮೊಯ್ಲಿ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಪಕ್ಷದ ಆಂತರಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಬಯಸಿದ್ದರು;...

ಈ ದಿನ ಕವಿತೆ | ನಾನು, ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ...

ವಾರಕ್ಕೊಂದು ಅನುವಾದಿತ ಕವಿತೆ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿ ಮರಾಠಿ ಕವಿ ವಸಂತ್ ಆಬಾಜಿ ದಹಾಕೆ ಅವರ "ನಾನು, ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಹಕ್ಕಿ" ಕವಿತೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಿರಿಯ ಅನುವಾದಕಿ ಸಿ...

ಶಿವಮೊಗ್ಗ | 40 ವರ್ಷ ದುಡಿದರೂ ಗಜಾನನ ಸಂಸ್ಥೆ...

ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುರುತನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಗಜಾನನ ಬಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಸ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ...

ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಅಗತ್ಯ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಲೋಚನೆ, ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಭಾವ, ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತುಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

2014ರಿಂದ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ, ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಬೆಂಬಲಿಗರು ಹಾಗೂ ವಿರೋಧಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಈ ಲೇಖನದ ಉದ್ದೇಶ.

ಅಂಧಾನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಭಾವ

ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆತ ಬದುಕುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ತಾನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬ, ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಭಾಷೆ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ತನ್ನದೇ ಗುಂಪಿನವರು ವಿರೋಧಿಸಬಹುದು, ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಠೆ, ದೇಶಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ಕೆಲವರು ಮೌನವಾಗಿರಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಗುಂಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಅಂಧಾನುಸರಣೆಯ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆಲೆ.

ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು

ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಠೆ, ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲಿನ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮುಜಾಫರ್ ಶೆರಿಫ್ – ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Social Norms)

ಒಂದು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಯಾವುದು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ವರ್ತನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶೆರಿಫ್ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸತ್ಯಗಳಂತೆ ಸ್ವೀಕೃತವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಸೊಲೊಮನ್ ಆಶ್ – ಗುಂಪಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ (Conformity)

ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಂತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹುಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಅದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಮಿಲ್ಗ್ರಾಮ್ – ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯತೆ (Obedience to Authority)

ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮಿಲ್ಗ್ರಾಮ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ನಾಯಕನ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಂತ ನೈತಿಕ ವಿವೇಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಲಿಯಾನ್ ಫೆಸ್ಟಿಂಗರ್ – ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಅಸಂಗತತೆ (Cognitive Dissonance)

ತಾನು ನಂಬಿರುವ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಎದುರಾದಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಬದಲು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು.

ಇರ್ವಿಂಗ್ ಜಾನಿಸ್ – ಗುಂಪು ಚಿಂತನೆ (Groupthink)

ಗುಂಪಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು, ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಬಹುಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೇ ಅಂತಿಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದನ್ನು ಜಾನಿಸ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಹೆನ್ರಿ ತಾಜ್‌ಫೆಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟರ್ನರ್ – ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Social Identity Theory)

ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನನ್ನು ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಆ ಗುಂಪಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುರುತಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕನ ಮೇಲಿನ ಟೀಕೆಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಟೀಕೆಯಂತೆ ಭಾವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಎರಿಕ್ ಫ್ರಾಮ್ – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಪಲಾಯನ (Escape from Freedom)

ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಆತಂಕ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠ ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ನಾಯಕನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಫ್ರಾಮ್ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್ – ಪ್ರಭಾವಲಯ ಪರಿಣಾಮ (Halo Effect)

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕ ಗುಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆತನ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೂ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಕನ ಭಾಷಣಶೈಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದ ಆತನ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರ್ಧಾರವೂ ಸರಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಡೇನಿಯಲ್ ಕಹ್ನಮನ್ ಮತ್ತು ಅಮೋಸ್ ಟ್ವರ್ಸ್ಕಿ – ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳು (Cognitive Biases)

ಮನುಷ್ಯರು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಟಸ್ಥವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಇವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಪ್ರೊ. ದುರ್ಗಾನಂದ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಅನುಕರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ. ಅವರ ಬರಹಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

Modi supporters

ಪ್ರೊ. ಗಿರೀಶ್ವರ್ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ.

ಈ ಭಾರತೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುವ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತರ್ಕದ ಫಲವಲ್ಲ. ಆತ ಬದುಕುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಗುಂಪಿನ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಅದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಜನಮನದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರಭಾವ

ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ರಾಜಕೀಯ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲೂ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸಂಘಟಿತ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿಸಲು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಜಾಲವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣ, ಕರಪತ್ರ, ವಿಡಿಯೊಗಳು, ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.

ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಿಸುವುದು, ನಾಯಕನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವುದು, ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೇ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಅಥವಾ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿಧಾನಗಳು ಜನರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು.

ಇಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ Repeated Exposure, Framing, Social Identity ಮತ್ತು Group Conformity ಮುಂತಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರೆ, ಅದು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದೇಶವಿರೋಧಿ, ಧರ್ಮವಿರೋಧಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಂಪಿನ ವಿರುದ್ಧದ ಸಂಚು ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದರೆ, ಜನರು ಆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಬದಲು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನ ನಿಲುವಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಸತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರಂತರ ಪುನರಾವರ್ತನೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ಒತ್ತಡದ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವೆಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಈ ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರವು ಬಲಪಂಥೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸಲು ಇಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಚಾರದ ವಿಷಯ, ಅದರ ಉದ್ದೇಶ, ಬಳಸುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು: ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ

2014ರಿಂದ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಾರಗಳು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ. ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ

2016ರ ನವೆಂಬರ್ 8ರಂದು ₹500 ಮತ್ತು ₹1,000 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕಪ್ಪುಹಣ, ನಕಲಿ ನೋಟು ಮತ್ತು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಿಟ್ಟಿತ್ತು.

Note ban

ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ 2017–18ರ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮಾನ್ಯಗೊಂಡ ನೋಟುಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಶೇ. 99.3ರಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮರಳಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಯಿತು.

ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯಿತು ಎಂಬ ವಾದವಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು, ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯ ಎದುರಿಸಿದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು.

ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (GST)

2017ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ GST ದೇಶದ ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿತು. ಹಲವು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ತರಲು ಇದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.

ಆದರೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಮರುಪಾವತಿ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳ ಅನುಸರಣೆ ವೆಚ್ಚದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು. ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ರದ್ದು

2019ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಂವಿಧಾನದ 370ನೇ ವಿಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕೀಕರಣದ ಕ್ರಮವೆಂದು ಸರ್ಕಾರ ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಜನರ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು.

2023ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಆ ನಿರ್ಧಾರದ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆಯುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಅದು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೋವಿಡ್ ಅವಧಿಯ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್

2020ರ ಮಾರ್ಚ್ 24ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 21 ದಿನಗಳ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಘೋಷಿಸಿತು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ತಕ್ಷಣದ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರು, ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಜನರು ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ರಕ್ಷಣೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳು

2020ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಮೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರೈತರು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು.

ನಿರಂತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ನಂತರ 2021ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಈ ಮೂರು ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು. ದೊಡ್ಡ ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜನವರ್ಗಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡ್‌ಗಳು

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡ್‌ಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿದ್ದವು. 2024ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 15ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಯಾರು ಹಣ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮತದಾರರಿಂದ ಮರೆಮಾಡುವುದು ಅವರ ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ರಾಜಕೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಸಾಲಗಳ ರೈಟ್‌ಆಫ್: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಸಾಲಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ Write-off ಮತ್ತು ಸಾಲಮನ್ನಾ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ರೈಟ್‌ಆಫ್ ಎಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದಿಂದ ವಸೂಲಿಯಾಗದ ಸಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು. ಅದರಿಂದ ಸಾಲಗಾರನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ವಸೂಲಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು.

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ 2023ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2014–15ರಿಂದ 2022–23ರವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಒಟ್ಟು ₹10.42 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಾಲವನ್ನು ರೈಟ್‌ಆಫ್ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ಆಫ್ ಮಾಡಿದ ಸಾಲಗಳಿಂದ ₹1.61 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಲಮನ್ನಾ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಬಾರದು. ಆದರೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಲಗಳು ವಸೂಲಿಯಾಗದೆ ಉಳಿಯಲು ಕಾರಣಗಳೇನು, ದೊಡ್ಡ ಸಾಲಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳ ನಗದೀಕರಣ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ

2021ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗದೀಕರಣ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ (National Monetisation Pipeline) ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ರಸ್ತೆ, ರೈಲ್ವೆ, ವಿದ್ಯುತ್, ಬಂದರು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

2021–22ರಿಂದ 2024–25ರವರೆಗಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ₹6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಗುರಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ನಂತರದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹5.3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ನಗದೀಕರಣ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ನಗದೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆದಾಯ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳ ಬಳಕೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ, ಆದಾಯ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಜನರಿಗೆ ಅವುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯಬೇಕಾದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಅಗತ್ಯ.

ದೇಶದ ಸಾಲದ ಹೆಚ್ಚಳ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಆಡಳಿತ ವೈಫಲ್ಯವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗದು. ಆದರೆ ಸಾಲದ ಹಣ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಯೋಜನ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಯ ಹೊರೆ ಎಷ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ 2026ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು 2014–15ರಲ್ಲಿ ₹64.11 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇದ್ದವು. 2025–26ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಸುಮಾರು ₹200.53 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದ್ದವು. ಅಂದರೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.13 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಾಲದ ಅಂಕಿಅಂಶದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು. ಸಾಲದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಜಿಡಿಪಿ, ಆದಾಯ, ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಬಳಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೂ ನೆಹರೂ ಅವರೇ ಕಾರಣವೇ?

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಹಜ ಹಕ್ಕು. ಅವರ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಬಹುದು.

ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗೂ ನೆಹರೂ ಅವರೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಇತಿಹಾಸದ ಸರಳೀಕರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಕಾಲಘಟ್ಟ, ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

2014ರ ನಂತರದ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನ ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಗಳ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಂದಿನ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನೂ ಅದೇ ಮಾನದಂಡದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ನಾಯಕನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಆಡಳಿತದ ಫಲಿತಾಂಶ ಮುಖ್ಯ

ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನ ಭಾಷಣಶೈಲಿ, ಜನಪ್ರಿಯತೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶಿಸ್ತು ಅಥವಾ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಆಡಳಿತದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲಾಗದು.

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಗಂಟೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಎಷ್ಟು ದಿನ ರಜೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಿಂತ ಆ ಕೆಲಸದಿಂದ ಜನರಿಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ಮುಖ್ಯ.

ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆಯೇ? ರೈತರ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಸುಧಾರಿಸಿವೆಯೇ? ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿವೆಯೇ? ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೇ? ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೇ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ ಆಡಳಿತದ ನೈಜ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್ ವಿವರಿಸಿದ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಾಯಕನ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕ ಗುಣ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆತನ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಧಾರಗಳೂ ಸರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು.

ನಾಯಕನ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು ಜನರಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಕರಾಗಿರಬೇಕು. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ, ನಾಯಕನ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಅಥವಾ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬದ್ಧತೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಬಾರದು.

ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು 1949ರ ನವೆಂಬರ್ 25ರಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆ ಅಥವಾ ನಾಯಕ ಆರಾಧನೆಯ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಮಹಾನ್ ನಾಯಕರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವರಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಡಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಾರ.

ಈ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ನಾಯಕನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದು ನಾಗರಿಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನ ನಿರ್ಧಾರ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದು. ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದು. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು. ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಭಾಗವೇ ಹೊರತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ತ್ಯಾಗದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ.

ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಠೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ನಾಯಕನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಕ್ಕೂ ನಾಯಕನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು ಜನರಿಗಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಜನರು ನಾಯಕರಿಗಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ 13 ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾನವ ವರ್ತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಲೇಖನದ ಉದ್ದೇಶ ಯಾರನ್ನೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸುವುದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಠೆ, ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಆಗಿದೆ.

chandrashekhara shetty
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶೆಟ್ಟಿ
+ posts

ಬರಹಗಾರ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ

<p><iframe src="https://www.youtube.com/embed/8qwx4L0lKFQ?autoplay=1&mute=1&loop=1&playlist=8qwx4L0lKFQ&controls=0&modestbranding=1&showinfo=0" width="560" height="315" frameborder="0" allowfullscreen="allowfullscreen"></iframe></p>

ಪೋಸ್ಟ್ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ:

ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶೆಟ್ಟಿ
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶೆಟ್ಟಿ
ಬರಹಗಾರ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ

ಪೋಸ್ಟ್ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ:

ಈ ಹೊತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿ

ವಿಡಿಯೋ

ಇದೇ ರೀತಿಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳು
Related

ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು | ಸಚಿವ ಯತೀಂದ್ರ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಹೇಳಿಕೆ; ಅರಸು ಸಂಘ ಖಂಡನೆ 

ಮೈಸೂರಿನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಯತೀಂದ್ರ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ನವರು ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಮನೆತನದ...

ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು | ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮೃತ: ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪರಿಹಾರ; ಶಾಸಕ ಹೆಚ್.ಡಿ ತಮ್ಮಯ್ಯ

ಬಿಳೇಕಲ್ಲು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕ‌ರ್ ಜಯಂತಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ...

ಉಡುಪಿ | ‘ನವೋನ್ಮೇಶ್ 2026’: ಕೆನರಾ ವಿಕಾಸ್ ಪಿಯು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

ಮೂಡ್ಲಕಟ್ಟೆಯ ಐಎಂಜೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಿಯುಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ...