ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ 2011ರಿಂದ 2023ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 49.6 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವ ಚಿತ್ರಣ ಬೇರೆಯೇ ಇದೆ...
ಭಾಗ-2
ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಭದ್ರತಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಬಡತನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ 25 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಶೇ.89 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕ, ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಬಡತನವನ್ನು ಕೇವಲ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚವನ್ನು ಆಧರಿಸಿಯೂ ಅಳೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದು ಬಹು ಆಯಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಇದು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಲ್ಲ. ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾನದಂಡ, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರವಾದ ವಿಧಾನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕತೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂಶಗಳು ಬಡತನದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ನವ ಉದಾರೀಕರಣದ ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಭಾರತವು ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವು ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಂಗುದಾಣವಾಗಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಡತನವನ್ನು ಕೇವಲ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚು/ಕಡಿಮೆ, ಆದಾಯದ ಕೊರತೆ ಎಂದು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕು. ಬಡತನವು ಆದಾಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಹಾರ, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ವಸತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬಹುಮುಖೀ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಈ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಳೆಯಬೇಕಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯು ಕೆಲವು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಬಡತನವನ್ನು ಏಕೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಲಿಷ್ಠ ಜಾತಿಗಳ ಭೂಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಅಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶ, ಮತ್ತು ದಲಿತರು, ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಸಹ ಆದಾಯದ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಎದುರಿಸುವ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯ ಕಾರಣದ ಬಡತನವು ಸಹ ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ 17 ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ (ಎಸ್‌ಡಿಜಿ) ಪೈಕಿ ಗುರಿ-1 ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಗುರಿ-2 ಹಸಿವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದು, ಎರಡನ್ನೂ 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಧಿಸಬೇಕಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿವೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ?: ಗಾಂಧೀಯ ‘ರಾಮ’-ಮನುವಾದಿಗಳ ‘ಶ್ರೀರಾಮ’ನಲ್ಲ
2025ರ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನ ವರದಿಯು ‘ಭಾರತದ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಗಿನಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವು 2011-12ರಲ್ಲಿ 28.8 ರಿಂದ 2022-23 ರಲ್ಲಿ 25.5ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ದತ್ತಾಂಶದ ಮಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯು 2004ರಲ್ಲಿ 52ರ ಗಿನಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದಿಂದ 2023ರಲ್ಲಿ 62ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ವೇತನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. 2023-24ರಲ್ಲಿ ಶೇ.10ರಷ್ಟು ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಸರಾಸರಿ ಗಳಿಕೆಯು ಶೇ.10ರಷ್ಟು ಕೆಳವರ್ಗದ ಗಳಿಕೆಗಿಂತ 13 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಗಿನಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಳಗಿನ ಆದಾಯ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮಾಪನವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆದಾಯವು ಹೇಗೆ ವಿತರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು 0ರಿಂದ 1ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ‘0’ ಗಿನಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಆದಾಯವಿದೆ, ಆದರೆ ‘1’ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಗರಿಷ್ಠ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆದಾಯ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನ ವಿತರಣೆಯ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಇತ್ತೀಚಿನ 25.5 ಗಿನಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಾದ ಚೀನಾದ 3.57 ಮತ್ತು ಯುಎಎಸ್‌ನ 4.1 ಗುಣಾಂಕಕ್ಕಿಂತ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜಿ7 ಮತ್ತು ಜಿ20 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಚ್‌ಎಸ್(ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ)ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 5 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ (Stunting): ಶೇ. 29.3ರಷ್ಟಿದೆ. 5 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.31.8ರಷ್ಟಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು(ಸುಮಾರು ಶೇ. 58) ರಕ್ತಹೀನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಪನಗಳು ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿಕೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅನಿಶ್ಚತೆಯ ಕಾರಣ ಭಾರತೀಯರ ವೇತನ/ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಹಣದುಬ್ಬರವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಅಂತಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚದ ಆಧರಿಸಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದೆ, ಬಹುಆಯಾಮ ಮತ್ತು ಆದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬಡತನ ಅಳೆಯುವುದು ಸರಿಯಾದ ಮಾಪನವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನವು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಬಹುಆಯಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಧಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಇದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮಾನದಂಡಗಳು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಯಾಮಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಬಡತನವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ವಿತರಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತರರಿಗಿಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಆಗಾಗ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ಮಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ಸೀಮಿತ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರವೇಶದ ಕೊರತೆಯಂತಹ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಸಹ ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಬಡತನದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ?: ಹೊರಗೆ ‘ರಾಮ’-ಒಳಗೆ ‘ನಾಥೂರಾಮ’: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಮುಂದೆ ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಆತಂಕ
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನಂತಹ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ಈ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಲವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿವೆ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿವೆ. ಕೇರಳ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಬಡತನ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಆಗಾಗ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಕೇರಳವು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಾಧಾರಣವಾದ ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಹಿಷ್ಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಇತರರಿಗಿಂತ ಬಡತನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಅದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದಲಿತರು (ಹಿಂದೆ ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವರು) ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಗಾಗ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬಹಿಷ್ಕಾರವು ಈ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಬಡತನದ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅಂತೆಯೇ, ಆದಿವಾಸಿಗಳು (ಗಿರಿಜನ ಸಮುದಾಯಗಳು) ತಮ್ಮ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಲಿಂಗವು ಬಡತನದ ಮತ್ತೊಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ರೂಢಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರವೇಶ, ಸಂಚಾರದ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯವು ಬಡತನದ ಸ್ತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಆಗಾಗ ಕಡಿಮೆ ವೇತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ವೇತನರಹಿತ ಗೃಹ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಭಾರವು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಅವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ದರಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬಡತನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ, ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯಾಮಗಳು
ಆದಾಯವನ್ನು ಆಗಾಗ ಬಡತನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಳತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಇದು ಮಾನವ ಕೊರತೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬಡತನದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯಾಮವು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ; ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ, ಶಿಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿಕರ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶದ ಲೆನ್ಸ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡಬಹುದು.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಶಿಕ್ಷಣವು ಬಡತನದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಒಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ದರಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿವೆಯಾದರೂ, ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ತರಗತಿಗಳು, ತರಬೇತಿಯ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆಯಂತಹ ತಡೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಇವೆ. ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣವು ಹಕ್ಕಿನ ಬದಲಿಗೆ ವಿಲಾಸವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶಾಲೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಆರೋಗ್ಯ
ಆರೋಗ್ಯವು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಬಡ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ, ಕಳಪೆ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಶಿಶು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮರಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕ್ಷಯರೋಗ, ಮಲೇರಿಯಾ ಮತ್ತು ಭೇದಿಯ ಸೋಂಕುಗಳಂತಹ ರೋಗಗಳು ಬಡವರನ್ನು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಬಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಆರೈಕೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಆಗಾಗ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ?: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿ ಪಾಲಿಸುವ ವಿಭೀಷಣನೆ ಈ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ನಾನಲ್ಲ- ರಾವಣ
ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ
ಸ್ವಚ್ಛ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ವಸತಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ನಂತಹ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವು ಮೂಲಭೂತ ಮಾನವ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಇನ್ನೂ ಈ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಯೋಗ್ಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ವಸತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬಡತನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಳಪೆ ಆರೋಗ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಕೇರಳದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಾದರಿ
ಭಾರತವು ಬಡತನವನ್ನು ಎದುರಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ಕೇರಳವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಡಳಿತದ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಕೇರಳದ ಬಡತನ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಆಗಾಗ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಬಲವಾದ ಒತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿಸಿದೆ, ಇದು ನಿವಾಸಿಗಳ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ದರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೇರಳದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಕಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿತ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಇದರ ತಲಾ ಆದಾಯವು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
ಕೇರಳದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತು. ರಾಜ್ಯವು ಪಿಡಿಎಸ್(ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ)ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಯ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನರೇಗಾ(ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ)(ಈಗಿನ ವಿಜಿ ರಾಮ್‌ಜಿ) ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಬಡತನದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿವೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳವು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು, ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಬಡತನದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಸವಾಲುಗಳು
ಕೇರಳದಂತಹ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಭಾರೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಡತನವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಬಡತನವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಹುಮುಖೀ ವಿಧಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಸವಾಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳ ಸತತತೆ. ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾರತಮ್ಯವು ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲ್ಮುಖ ಚಲನಶೀಲತೆಗೆ ತಡೆಯಾಗಿದೆ, ಬಡತನದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ತ್ವರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮಾವೇಶಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜನರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸಹ ಬಡತನ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಬರ, ಪ್ರವಾಹಗಳಂತಹ ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನ ಘಟನೆಗಳು ಬಡವರನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಬಡವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಒಡ್ಡುವ ಕೃಷಿಯು ಹವಾಮಾನ-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಬಡತನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ತೀರ್ಮಾನ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನವು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಬಹುಆಯಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಧಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಬಡತನದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತಡೆಗಳು ಬಡತನ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಸವಾಲಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇರಳದಂತಹ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಡಳಿತ, ಬಲವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಬಡತನವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ಮಾರ್ಗವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು, ಸಮಾವೇಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಬದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು? ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕೇರಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಡತನವನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದೇ? ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವು ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು?
ಬಿ. ಶ್ರೀಪಾದ ಭಟ್
ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಾದ ಶ್ರೀಪಾದ ಭಟ್ ಅವರು, ಮೂಲತಃ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯವರು. ದಲಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಇವರು, 'ಹಿಂದುತ್ವ ರಾಜಕಾರಣ - ಅಂದು ಇಂದು ಮುಂದು', 'ಬಿಸಿಲು, ಬಯಲು, ನೆಳಲು - ಹೊಸ ಅಲೆ ಸಿನಿಮಾ ಕುರಿತಾದ ಕಥನ', 'ಕಣ್ಕಟ್ಟು', 'ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಬದುಕು ಬರಹ' ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ
